Kiểm soát sớm vảy nến bùng phát
Bs Phạm Thị Mai Trinh- Khoa ĐTTH
- Đại cương
Vảy nến (tên tiếng Anh: Psoriasis) là bệnh da viêm mạn tính, hay tái phát, xảy ra khi cơ thể tăng tốc độ sản xuất tế bào da mới chỉ trong vài ngày so với vài tuần như thông thường, từ đó hình thành những mảng da màu đỏ tươi, dày, giới hạn rõ so với vùng da lành kèm tróc vảy dày, khô, hình phiến trắng bạc.
Vảy nến chiếm tỷ lệ khoảng 2-3% dân số, gây ra nhiều vấn đề cho sinh hoạt thường ngày của bệnh nhân.
Vảy nến thường không nguy hiểm đến tính mạng, ngoại trừ trường hợp bệnh vảy nến toàn thân, đây là thể bệnh ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể và có thể dẫn đến tình trạng bệnh nặng. [1]
- Nguyên nhân.
Các tế bào ở da được thay thế nhanh hơn bình thường do:
– Rối loạn về hệ thống miễn dịch.
– Có thể di truyền trong gia đình: khoảng 1/3 người mắc bệnh vảy nến báo cáo có tiền sử gia đình mắc bệnh.
- Triệu chứng
1.2.1. Triệu chứng lâm sàng:
– Tổn thương cơ bản của bệnh vảy nến là các mảng sẩn đỏ, nổi lên mặt da, ranh giới rõ, bề mặt nhiều vảy da trắng đục, hơi bóng, kích thước to nhỏ khác nhau. Tổn thương hay gặp ở da đầu, vùng tỳ đè, sắp xếp đối xứng.
– Các thể lâm sàng
+ Vảy nến thông thường: + Theo kích thước và số lượng tổn thương gồm: Vảy nến thể mảng, vảy nến thể giọt, vảy nến thể đồng tiền. + Theo hình thái lâm sàng và vị trí giải phẫu: Vảy nến ở nếp gấp hay vảy nến đảo ngược; vảy nến ở da đầu và mặt; vảy nến lòng bàn tay, bàn chân; vảy nến các móng.
+ Thể đặc biệt: Vảy nến thể mủ, vảy nến khớp, vảy nến đỏ da toàn thân – Mức độ bệnh Dựa vào chỉ số PASI, bệnh vảy nến thông thường được chia ra 3 mức độ: nhẹ PASI: < 10; vừa PASI: 10 – < 20; nặng PASI: ≥ 20.
- Các phương pháp điều trị
– Các thuốc điều trị tại chỗ: acid salicylic, corticoide, vitamine D3…
– Các thuốc dùng đường toàn thân
+ Methotrexate
+ Retinoide và các dẫn xuất
+ Cyclosporin (CyA)
+ Các chế phẩm sinh học: ức chế đối kháng TNFα, IL-12, IL-23…
- Các biện pháp kiểm soát sớm vảy nến bùng phát
Kiểm soát stress
Đây là một trong những yếu tố khởi phát thường gặp nhất. Để giảm nguy cơ bùng phát do stress, người bệnh cần:
- Tìm cách kiểm soát stress và thực hiện thường xuyên ngay cả khi bạn thấy ổn. Những cách giảm stress bao gồm tập yoga, thiền, và tham gia vào các câu lạc bộ hỗ trợ.
- Hãy làm theo những lời khuyên của bác sĩ để giảm stress và trao đổi với bác sĩ khi bạn cảm thấy mất cân bằng trong cuộc sống.
Chấn thương cơ học
Đa số người bệnh có thể bị bùng phát vảy nến tại vị trí tổn thương của da. Thương tổn thường xảy ra sau khi da bị cắt, cào gãi, bỏng nắng, côn trùng cắn…
Để giảm nguy cơ bùng phát sau tổn thương da, người bệnh cần:
- Nếu da bị tổn thương, phải điều trị ngay lập tức
- Nếu da ngứa, hãy giảm triệu chứng bằng các loại thuốc uống, thuốc bôi và dưỡng ẩm.
- Tránh cào gãi vì có thể gây tổn thương da và bùng phát bệnh.
- Tránh bị côn trùng đốt bằng cách dùng các thuốc chống côn trùng, hạn chế đến nơi cây cối rậm rạp, vùng ao tù, nơi vệ sinh kém.
Uống rượu bia
Thói quen uống rượu bia hàng ngày hoặc quá thường xuyên sẽ làm cho điều trị kém hiệu quả và dễ tái phát bệnh.
Để giảm nguy cơ bùng phát do uống rượu bia, người bệnh cần:
- Ngưng uống rượu bia
- Nếu bạn tiếp tục uống, hạn chế tối đa lượng rượu bia mỗi ngày.
Hút thuốc lá
Hút thuốc lá hoặc ở gần người hút thuốc thường xuyên có thể là nguyên nhân khởi phát hoặc làm nặng hơn tình trạng vảy nến.
Để giảm nguy cơ bùng phát do hút thuốc, người bệnh cần:
- Ngưng hút thuốc.
- Nếu không thể ngưng hút thuốc ngay lập tức, hãy giảm dần số lượng thuốc hút.
Thời tiết khô, lạnh
Nếu tình trạng bệnh vảy nến xấu hơn khi nhiệt độ hoặc độ ẩm giảm, như vào mùa đông hoặc mùa thu, đây có thể là yếu tố khởi phát, bùng phát bệnh.
Để giảm nguy cơ bùng phát do thời tiết khô, lạnh, người bệnh cần:
- Ngay sau khi tắm, sử dụng dưỡng ẩm dạng dầu hoặc kem (tốt hơn so với dạng lotion), không hương liệu.
- Dùng sữa rửa mặt dưỡng ẩm, mềm mại thay cho xà phòng.
- Bôi kem dưỡng ẩm cả ngày khi da khô.
- Dùng máy giữ ẩm khi không khí trong nhà hanh khô.
- Giữ ấm và bảo vệ da bằng cách mang nón, găng tay, giày chống nước, và áo khoác.
- Nếu bệnh vảy nến tiếp tục nặng hơn, hãy đến khám và tham vấn các phương pháp điều trị từ bác sĩ da liễu.
Ánh nắng, thời tiết ấm
Khi trời ấm, bệnh vảy nến vẫn có thể bùng phát nếu:
- Bị bỏng nắng.
- Dùng điều hòa quá lâu.
Để giảm nguy cơ bùng phát trong thời tiết ấm, người bệnh cần:
- Dưỡng ẩm ngay sau khi tắm nếu ở lâu trong phòng có điều hòa.
- Dùng máy giữ ẩm cả ngày nếu da vẫn khô sau khi ở phòng có điều hòa.
- Sử dụng kem chống nắng để phòng ngừa bỏng nắng. Chọn loại kem chống nắng phổ rộng, SPF 30 trở lên và kháng nước.
Nhiễm trùng
Bệnh vảy nến có thể bùng phát sau bị nhiễm trùng-nhiễm khuẩn: viêm họng, viêm tai…Để giảm nguy cơ bùng phát do nhiễm trùng, người bệnh cần:
- Điều trị các tình trạng nhiễm trùng càng sớm càng tốt.
- Nâng cao sức đề kháng của cơ thể.
Thuốc
Một số thuốc có thể bệnh gây khởi phát hoặc làm nặng lên tình trạng vảy nến như: lithium, kháng sốt rét, tăng huyết áp, rối loạn nhịp, corticoid uống và tiêm…
Để giảm nguy cơ bùng bệnh do thuốc trước khi dung thuốc:
- Tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng thuốc.
- Hỏi bác sĩ điều trị và sử dụng thuốc thay thế nếu bạn nghi ngờ một loại thuốc nào đó có nguy cơ làm bùng phát bệnh.
