CĂN NGUYÊN, TRIỆU CHỨNG, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ VIÊM TUYẾN MỒ HÔI MỦ
- Đại cương
Viêm tuyến mồ hôi mủ (Hidradenitis suppurativa) là một bệnh da mạn tính, đặc trưng bởi các nốt sưng đau, áp xe tái phát và sẹo xơ cứng. Tổn thương thường gặp ở những vùng da có nhiều tuyến mồ hôi lớn như nách, bẹn, dưới vú, quanh hậu môn – sinh dục.
Bệnh thường khởi phát từ tuổi dậy thì, gặp nhiều ở độ tuổi 20 – 40, nữ giới mắc nhiều hơn nam giới. Đây là một bệnh khó điều trị dứt điểm, tiến triển dai dẳng, gây ảnh hưởng lớn đến thẩm mỹ, tâm lý và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
- Căn nguyên và cơ chế bệnh sinh
Đến nay, căn nguyên chính xác của bệnh vẫn chưa được xác định. Các giả thuyết cho rằng bệnh bắt đầu từ tắc nghẽn nang lông, sau đó gây viêm và hình thành ổ mủ.
Tuy nhiên, ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy rối loạn miễn dịch đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh:
- Sự tham gia của tế bào lympho T (đặc biệt là Th17) làm tăng tiết các cytokine gây viêm.
- Mất cân bằng giữa đáp ứng viêm và cơ chế điều hòa miễn dịch dẫn đến tình trạng viêm mạn tính kéo dài.
- Ngoài ra, yếu tố di truyền, rối loạn nội tiết, béo phì, hút thuốc lá và các bệnh lý đi kèm như viêm ruột (Crohn) cũng góp phần thúc đẩy bệnh.
- Triệu chứng lâm sàng sơ bộ
Người bệnh thường xuất hiện:
- Nốt sần chắc, đau dưới da, giống nhọt nhưng hay tái phát.
- Ổ áp xe và mụn mủ có thể vỡ ra, chảy dịch mùi hôi khó chịu.
- Khi tiến triển nặng, hình thành đường rò, xoang viêm dưới da.
- Sau khi lành, để lại sẹo lồi hoặc lõm, gây biến dạng vùng da tổn thương.
Các vị trí hay gặp: nách, bẹn, dưới vú, quanh hậu môn và mông.
Giai đoạn của viêm tuyến mồ hôi mủ theo Hurley:
- Giai đoạn 1: Ổ áp xe đơn lẻ, chưa có đường rò hay sẹo.
- Giai đoạn 2: Tổn thương tái phát nhiều lần, xuất hiện đường rò, sẹo xơ, các tổn thương rời rạc.
- Giai đoạn 3: Nhiều ổ áp xe và xoang rò lan rộng, liên kết thành mạng lưới phức tạp.
Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm để loại trừ bệnh lý khác hoặc đánh giá yếu tố nguy cơ đi kèm (béo phì, kháng insulin, bệnh tự miễn…).
- Chẩn đoán
Chẩn đoán xác định: Đủ 3 tiêu chuẩn sau:
- Tổn thương điển hình: comedone mở, nốt, sẩn mềm, đau nhiều, áp xe, rãnh xoang, sẹo hình dây
- Vị trí điển hình: Nách, bẹn, quanh hậu môn, sinh dục, mông, dưới vú.
- Diễn biến mạn tính, hay tái phát: 2 đợt trong 6 tháng, hoặc tổng số đợt >=5
Chẩn đoán phân biệt
- Mụn nhọt (áp xe da): Thường xuất hiện đột ngột do nhiễm khuẩn, sau điều trị sẽ khỏi và ít tái phát
- Viêm nang lông: Biểu hiện bằng các nốt đỏ nhỏ hoặc mụn mủ quanh chân lông, thường nhẹ và ít đau.
- Nang bã nhờn: Là khối u lành tính phát triển chậm, thường đơn lẻ và ít lan rộng.
- Rò hoặc áp xe quanh hậu môn: Có thể gây đau và chảy mủ vùng mông – hậu môn, nhưng liên quan trực tiếp đến ống hậu môn.
- Bệnh hiếm gặp như: lao tầng, u nang dạng biểu bì, khối tân sản tiên phát, thứ phát….
- Biến chứng:
- Nhiễm trùng cấp tính:
Các biến chứng như viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng toàn thân rất ít xảy ra. Người bệnh nên đi khám ngay nếu thấy vùng da sưng đau nhanh, kèm sốt hoặc mệt mỏi. - Phù bạch huyết:
Tình trạng viêm kéo dài có thể làm tắc nghẽn hệ bạch huyết, gây sưng to ở vùng sinh dục hoặc khu vực lân cận, ảnh hưởng đến sinh hoạt. - Nguy cơ ung thư da:
Trong những trường hợp bệnh kéo dài nhiều năm, đặc biệt ở nam giới vùng mông, có thể xuất hiện ung thư biểu mô tế bào vảy. Đây là biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng, vì vậy người bệnh nên khám định kỳ khi bệnh tái phát lâu năm. - Biến chứng của bệnh mạn tính:
Nếu không điều trị, bệnh có thể gây hình thành các đường rò bất thường, thiếu máu hoặc viêm khớp. Tuy nhiên, những biến chứng này ngày nay không còn phổ biến. - Ảnh hưởng tâm lý:
Đau kéo dài, tổn thương tái phát và sẹo có thể khiến người bệnh mệt mỏi, tự ti hoặc trầm cảm. Việc chia sẻ với bác sĩ sẽ giúp bạn nhận được hỗ trợ phù hợp.
- Hướng điều trị
Hiện nay chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn viêm tuyến mồ hôi mủ, nhưng nhiều biện pháp giúp kiểm soát triệu chứng, giảm tái phát:
- Thuốc kháng sinh bôi hoặc uống dài ngày để giảm viêm.
- Thuốc sinh học (như Adalimumab) đã được FDA công nhận, có hiệu quả trong trường hợp bệnh nặng.
- Retinoid đường uống
- Corticoid tại chỗ hoặc toàn thân ngắn ngày khi bệnh bùng phát.
- Phẫu thuật: chích rạch ổ áp xe, nạo tổn thương, cắt bỏ vùng da tổn thương nặng.
- Biện pháp hỗ trợ: giảm cân, bỏ thuốc lá, điều trị các bệnh đi kèm.
Hạn chế ra mồ hôi, mặc quần áo rộng. Hạn chế ăn đường, sữa, tinh bột.
- Kết luận
Viêm tuyến mồ hôi mủ không phải là “mụn nhọt thông thường”. Đây là bệnh da mạn tính với cơ chế phức tạp liên quan đến miễn dịch và tế bào lympho. Người bệnh cần được khám sớm để được chẩn đoán chính xác, tránh tái phát nhiều lần và hạn chế sẹo gây mất thẩm mỹ.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hình ảnh lâm sàng, chẩn đoán và điều trị trong chuyên ngành da liễu- Tập 2
2. Hidradenitis suppurativa, Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology
- Alikhan A, et al. (2019). North American clinical management guidelines for hidradenitis suppurativa. Journal of the American Academy of Dermatology (JAAD).
4.Hidradenitis Suppurativa Kimberly Ballard; Nishad C. Sathe; Victoria L. Shuman
