Chăm sóc vảy nến mùa đông đúng cách giúp người bệnh hạn chế các đợt bùng phát khi thời tiết hanh khô, thiếu nắng. Bài viết giải thích vì sao mùa thu đông là “kẻ thù” của da và hướng dẫn dưỡng ẩm, tắm rửa, trang phục, dinh dưỡng cùng các lưu ý khi dùng thuốc.
Bệnh vảy nến là gì?
Nhiều người lầm tưởng vảy nến chỉ là bệnh ngoài da do dị ứng hoặc vệ sinh kém, nhưng thực chất đây là một bệnh lý mạn tính bắt nguồn từ sự rối loạn của hệ miễn dịch.
Ở người bình thường, hệ miễn dịch đóng vai trò bảo vệ cơ thể. Tuy nhiên, ở người bệnh vảy nến, hệ thống này lại “nhầm lẫn” và phát tín hiệu sai, kích thích các tế bào da phát triển với tốc độ chóng mặt. Thay vì mất khoảng một tháng để tái tạo và rụng đi, tế bào da của người bệnh vảy nến chỉ mất 3 – 4 ngày để hoàn thành chu kỳ này.
Hậu quả là lớp tế bào cũ chưa kịp bong ra thì lớp mới đã ồ ạt đẩy lên, xếp chồng chất thành những mảng da dày cộm, sưng đỏ và phủ đầy vảy sừng trắng bạc.
Tại sao mùa thu đông lại là “kẻ thù” của da?
Vào mùa thu đông, có 3 yếu tố chính tác động tiêu cực đến làn da của người bệnh:
- Độ ẩm không khí giảm mạnh: Không khí lạnh và hanh khô hút cạn lớp ẩm tự nhiên trên bề mặt da. Da thiếu nước sẽ mất đi độ đàn hồi, khiến mảng vảy nến vốn đã khô lại càng trở nên nứt nẻ, dễ rỉ máu.
- Thiếu hụt tia cực tím (UV): Tia cực tím B (UVB) trong ánh nắng mặt trời có tác dụng ức chế sự tăng sinh quá mức của tế bào da. Mùa đông trời thường âm u, ít nắng, khiến làn da mất đi “phương thuốc” giảm viêm tự nhiên này.
- Thói quen sinh hoạt thay đổi: Cảm giác lạnh giá khiến chúng ta có xu hướng tắm nước quá nóng, mặc quần áo len dày cọ xát vào da. Những yếu tố cơ học và nhiệt độ này đều là chất xúc tác khiến vảy nến bùng phát dữ dội.
Chiến lược “bảo vệ kép”: Dưỡng ẩm chuyên sâu
Dưỡng ẩm không chỉ là bước chăm sóc thông thường mà là biện pháp điều trị bắt buộc đối với người bệnh vảy nến để phục hồi hàng rào bảo vệ da.
- Chọn đúng loại dưỡng ẩm: Vào mùa đông, các loại sữa dưỡng thể (lotion) lỏng thường bay hơi quá nhanh. Người bệnh nên chuyển sang sử dụng kem dưỡng đặc (cream) hoặc thuốc mỡ (ointment) chứa Ceramide, Glycerin, Urea (nồng độ thấp), hoặc Vaseline. Thuốc mỡ có khả năng khóa ẩm tốt nhất nhờ tạo ra một lớp màng vật lý ngăn nước thoát ra khỏi da.
- Nguyên tắc “3 phút vàng”: Thời điểm thoa kem hiệu quả nhất là ngay sau khi tắm. Dùng khăn mềm thấm nhẹ cho da bớt nước, và trong vòng 3 phút khi da vẫn còn ẩm, hãy thoa ngay một lớp kem dưỡng đặc.
- Tần suất: Đừng đợi đến khi da khô mới bôi. Hãy bôi ít nhất 2-3 lần mỗi ngày, hoặc bất cứ khi nào cảm thấy da có dấu hiệu căng rát.
Tắm rửa khoa học: Nói không với nước cháy da
Giữa thời tiết buốt giá, ngâm mình trong bồn nước nóng rực là một cám dỗ lớn. Nhưng nước quá nóng là tác nhân tàn phá lớp bã nhờn tự nhiên của da.
- Nhiệt độ và thời gian: Chỉ nên tắm bằng nước ấm (khoảng 36 – 38 độ C). Thời gian tắm không nên kéo dài quá 10 – 15 phút để tránh làm da bị “ngâm úng” và dễ tổn thương.
- Lựa chọn sản phẩm: Tránh xa xà phòng diệt khuẩn mạnh, sữa tắm có chứa hương liệu nhân tạo hay chất tạo bọt. Hãy ưu tiên các sản phẩm làm sạch không xà phòng, độ pH chuẩn 5.5 dành riêng cho da nhạy cảm.
- Kỹ thuật tắm: Dùng tay massage nhẹ nhàng, tuyệt đối không dùng bông tắm xơ mướp, bàn chải cào gãi, kỳ cọ để lột lớp vảy.
(Chèn ảnh “Hướng dẫn tắm rửa cho da khô” có sẵn trong file gốc. Chú thích: Nguồn: aad.org.)
Quản lý không gian sống và trang phục
- Sử dụng máy tạo độ ẩm: Các thiết bị sưởi ấm (điều hòa, máy sưởi) sẽ “nướng” khô không khí trong phòng. Hãy đặt một chiếc máy tạo độ ẩm (humidifier) trong phòng ngủ để duy trì độ ẩm ở mức 40 – 60%, giúp da không bị bốc hơi nước khi ngủ.
- Nghệ thuật mặc đồ “Layer” (nhiều lớp): Các chất liệu như len, nỉ, dạ hay sợi tổng hợp cọ xát vào da sẽ gây ngứa rát kinh khủng. Giải pháp là mặc theo lớp. Lớp quần áo trong cùng tiếp xúc trực tiếp với da nên là 100% cotton hoặc lụa mềm mại. Mặc áo len, áo khoác dày ở bên ngoài và tránh quần áo bó sát.
Dinh dưỡng và tâm lý: Vũ khí từ bên trong
- Uống đủ nước và chế độ ăn: Cố gắng duy trì 1.5 – 2 lít nước mỗi ngày. Tăng cường thực phẩm giàu Omega-3 (cá hồi, hạt lanh, quả óc chó) và Vitamin D. Hạn chế tối đa thịt đỏ, đường tinh luyện và đồ ăn nhanh vì chúng thúc đẩy phản ứng viêm toàn thân.
- Tuyệt đối kiêng rượu bia và thuốc lá: Rượu làm giãn mạch, tạo điều kiện cho bạch cầu di chuyển đến da kích hoạt viêm. Thuốc lá làm co mạch, giảm oxy đến da và là yếu tố hàng đầu khiến vảy nến kháng trị, khó lành.
- Quản lý căng thẳng (stress): Mức độ stress thường tăng vọt vào mùa đông do chứng trầm cảm theo mùa và sự tự ti về ngoại hình. Stress giải phóng cortisol, làm trầm trọng thêm viêm nhiễm. Hãy tập Yoga, thiền định hoặc vận động nhẹ nhàng để cải thiện tâm trạng.
Tuân thủ phác đồ và gặp bác sĩ
Nếu đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà nhưng tổn thương vẫn lan rộng, tấy đỏ và đau đớn, hãy đến gặp bác sĩ da liễu.
- Đừng tự ý đổi thuốc: Bệnh nhân không nên tự ý tăng liều lượng thuốc bôi chứa Corticosteroid. Lạm dụng Corticoid gây teo da và tạo ra hiệu ứng rebound, khiến bệnh bùng phát nặng hơn khi ngừng bôi.
- Các liệu pháp chuyên sâu: Trong mùa đông, bác sĩ có thể chỉ định liệu pháp ánh sáng (chiếu tia UVB dải hẹp) để thay thế ánh nắng mặt trời tự nhiên. Với thể nặng, các loại thuốc sinh học có thể được áp dụng để kiểm soát bệnh tận gốc.
Lời kết
Bằng cách chủ động thấu hiểu căn bệnh, duy trì thói quen dưỡng ẩm chuyên sâu, sinh hoạt điều độ và tuân thủ phác đồ y khoa, người bệnh vảy nến hoàn toàn có thể kiểm soát các đợt bùng phát, giữ cho làn da êm dịu và tự tin tận hưởng mùa đông.
Thông tin liên hệ
Bệnh viện Da liễu Hà Nội là bệnh viện chuyên khoa Da liễu đầu ngành của Thủ đô, khám chữa bệnh da liễu, hoa liễu, thẩm mỹ da. Bệnh viện Da liễu Hà Nội: Gắn kết – Chuyên tâm – Nâng tầm làn da Việt.
- Cơ sở 1 (trụ sở chính): 79B Nguyễn Khuyến, phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, thành phố Hà Nội.
- Cơ sở 2: Số 20 Bế Văn Đàn, phường Hà Đông, thành phố Hà Nội.
- Cơ sở 3 (Khoa Điều trị Nội trú): Xã Phú Cát, thành phố Hà Nội.
- Hotline: 0903.479.619 – 1900.8186
- Website: benhviendalieuhanoi.com
- Thời gian khám bệnh: Thứ Hai đến thứ Sáu từ 6h30 đến 21h (khám cả giờ nghỉ trưa); Thứ Bảy và Chủ nhật buổi sáng từ 7h30 đến 11h30, buổi chiều từ 13h30 đến 17h30.
Tài liệu tham khảo
- Rachakonda TD, Schupp CW, Armstrong AW. Psoriasis prevalence among adults in the United States. J Am Acad Dermatol. 2014;70(3):512-516. doi:10.1016/j.jaad.2013.11.013
- Menter A, Strober BE, Kaplan DH, et al. Joint AAD-NPF guidelines of care for the management and treatment of psoriasis with awareness and attention to comorbidities. J Am Acad Dermatol. 2019;80(4):1073-1113. doi:10.1016/j.jaad.2018.11.058
- National Psoriasis Foundation. Cold Weather, Hot Flares: Winter Survival Tips for Psoriasis and PsA. Published 2023. Accessed July 5, 2026. psoriasis.org
- American Academy of Dermatology Association. Dermatologists’ top tips for relieving dry skin. Accessed July 5, 2026. aad.org




